Luận bàn về bệnh xương khớp

Ba khí phong hàn thấp là nguyên nhân chính gây ra các triệu chứng thường gặp trong bệnh lý cơ xương khớp. Nắm được đặc điểm tính chất của ba khí phong hàn thấp sẽ phần nào nắm được cơ chế gây bệnh và nguyên tắc điều trị. Ngoài các nguyên nhân bên ngoài tà khí thì còn có các nguyên nhân bên trong liên quan đến tạng phủ như Phong – Can, Hàn – Thận, Thấp – Tỳ. Đồng thời sự biến hóa của các khí còn tạo ra các yếu tố nguyên nhân liên quan đến Đàm, Nhiệt hoặc các chứng Huyết ứ. Tất cả đó tạo nên sự rất đa dạng của quá trình diễn biến bệnh. Tuy nhiên mấu chốt vẫn cần nắm được thật rõ đặc tính của ba khí phong – hàn – thấp cũng như tính biến hóa của chúng. Các thứ khí đó đôi khi đứng một mình gây bệnh, đôi khi hai khí kết hợp đôi khi cả ba khí kết hợp, nhưng phổ biến nhất vẫn là hai khí kết hợp với nhau, hoặc có thể trường hợp cả ba khí kết hợp nhưng thường có hai khí trội lên biểu hiện triệu chứng rõ nét hơn. Và dưới đây là đặc điểm gây bệnh của các khí khi kết hợp với nhau.

Đặc điểm của HÀN THẤP là đau nhiều, nặng nề nhưng sưng ít hoặc không sưng, nóng đỏ cũng không rõ ràng. Đặc điểm của THẤP NHIỆT là đau kèm sưng nóng đỏ đau rõ ràng (đây là triệu chứng kinh điển), bằng mắt thường có thể nhận thấy ngay. Đặc điểm của PHONG THẤP là rải rác, đau mỗi chỗ một tí, đau di chuyển, nay đau chỗ này mai lại đau chỗ khác, nhiều khi bệnh nhân cũng không biết chỗ nào là đau nhiều nhất. Còn khi cả ba phong, hàn thấp kết hợp thì còn đa dạng hơn nữa, triệu chứng lâm sàng xoay tít mù tắp làm cho thầy thuốc không biết đâu mà lần. Tuy nhiên cả ba khí phong hàn thấp khi kết hợp với nhau rất ít khi cùng trội lên tạo triệu chứng rõ nét, mà thông thường 2 khí trội lên tạo triệu chứng điển hình, khí còn lại triệu chứng cũng có nhưng mờ nhạt hơn. Đây là những điểm khác biệt giữa hàn thấp, phong thấp và thấp nhiệt. Còn phong hàn ít đề cập vì gặp trong các bài thuốc giải biểu rồi. Mặt khác nữa hàn thấp và phong thấp thường phần lớn do ngoại tà. Nhưng thấp nhiệt thì đa dạng hơn có hai nguồn tạo bệnh một là ở bên trong thường liên quan đến tỳ gọi là nội thấp, hai là bên ngoài gọi là ngoại thấp.

Thấp nhiệt do ngoại thấp và do nội thấp lại có những điểm khác biệt riêng. Thấp nhiệt do NGOẠI THẤP thường triệu chứng rầm rộ, rõ ràng, triệu chứng sưng nóng đỏ đau xuất hiện sớm, cùng lúc ngay từ những ngày đầu; bệnh diễn biến nhanh nếu điều trị ngay thì bệnh cũng khỏi rất nhanh; đến nhanh và lui cũng nhanh. Thấp nhiệt do NỘI THẤP thì triệu chứng tiến triển nhẹ nhàng hơn, cũng có đau, cũng có sưng nóng đỏ nhưng không phải xuất hiện đột ngột ngay một lúc mà thường xuất hiện lần lượt theo thời gian. Ngoài ra thấp nhiệt do nội thấp điều trị rất dai dẳng, rất khó điều trị hết hẳn, kiểu cứ quanh năm suốt tháng như vậy, mới điều trị một đợt ổn định về nghỉ ngơi vài ngày sau lại thấy bị lại thì kiểu này đích thị là nội thấp. Bản chất bên trong cơ thể tỳ hư sinh ra thấp, thấp trệ lại hóa ra đàm, đàm thấp uất trệ lâu ngày lại hóa ra nhiệt tạo thành thấp nhiệt. Thấp nhi